Deli Kurt

Konusu

Roman 1403 yılının sonlarında, Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında taht kavgasının başladığı günlerde açılır. Şehzadelerden İsa Beğ (İsa Çelebi), kardeşleriyle savaşa girmeden önce hamile eşi Bala Hatun'u en güvendiği adamı, Karasılı sipahi Barakoğlu Çakır'a emanet eder. Çakır, Bala Hatun'u kimsenin aramayacağı bir yere, kendisini büyüten Türkmen sütanası Satı Kadın'ın yanına götürür.

Bala Hatun bir oğul doğurur ve İsa Beğ'in isteğine uygun olarak çocuğa Murad adı verilir. Birkaç ay sonra İsa Beğ'in kardeşleriyle mücadelede öldürüldüğü haberi gelir; Bala Hatun bu acıya dayanamaz ve kısa süre sonra ölür. Çocuğu, kendi oğlu Evren ile birlikte Satı Kadın büyütür. Murad'ın kimliği hem onun hayatını korumak için hem de taht kavgasının tehlikeleri yüzünden sır olarak saklanır. At üstünde gözü kara, kavgada korkusuz olduğu için obanın çocukları ona "Deli Kurt" lakabını takar.

On yıl sonra köye dönen Çakır, Bala Hatun'un öldüğünü öğrenir ve Murad'la tanışır. Mezarlıkta, Bala Hatun ile İsa Beğ'in ruhlarının kendisine göründüğü ve helallik dilediği bir sahne yaşanır. Çakır, Murad'ın okumasını sağlar, ona ve Evren'e güreş, binicilik ve ok atmayı öğretir; sonra ikisini kendi tımarına cebeli olarak götürür. Murad ilk savaşında, Şeyh Bedreddin hareketine bağlı Torlak Kemal ayaklanmasında Torlak Kemal'i bizzat yakalar. Bu savaşta, Çelebi Mehmed'in oğlu şehzade Murad (sonraki II. Murad) ile karşılaşır: biri talihli, öteki talihsiz iki adaş şehzade yan yana durur, ama Deli Kurt bunu bilmez. Gösterdiği başarılarla tımar alır, sipahi olur ve Melek Hatun ile evlenir.

Romanın ikinci yarısını Gökçen'e duyduğu aşk belirler. Bir gün bir Türkmen'den, yeşil ve ışıklı gözleriyle bakanı öldürdüğüne inanılan, bu yüzden geceleri dolaşıp gündüz peçe takan Gökçen adlı bir çoban kızının masalını dinler. Kısa süre sonra Gökçen'i gerçekten görür ve ona tutulur. Kızın gözleri, onu seven Murad'a zarar vermez. Karaman seferinde yaralanıp bir Varsak obasına düşen Murad, Gökçen'in annesi Esen Börü ile tanışır, kızı ondan ister ve Esen Börü'den kendisinin de beğ soyundan geldiğini işitir. Döndüğünde Gökçen için onu seven bir oba beğinin oğluyla vuruşur. Evli olduğu için duyduğu suçluluk ile Gökçen'e duyduğu tutku arasında bocalar.

Bir seferde Deli Kurt kaybolur ve esir düşer; yıllarca esir kalır. Obada herkes onun öldüğünü düşünürken Gökçen onun uzaklarda yaşadığını söyler. Murad, Gökçen'in sesini duyar gibi olarak kaçmayı başarır ve yurduna döner. Bu arada Çakır ile Evren Macarlara karşı yapılan savaşta şehit düşmüştür. Murad, Çakır'ın sakladığı mektuplar sayesinde annesinin ve babasının kim olduğunu, yani İsa Çelebi'nin oğlu olduğunu öğrenir. Ardından ailesini Satı Kadın'a emanet edip 1444 Varna Savaşı'na katılır. Zaferden sonra Karası'ya döndüğünde, karısının, çocuklarının ve Gökçen'in bir sel felaketinde öldüğünü öğrenir. Hiçbir şey söylemeden atına biner ve bilinmeyen bir yöne doğru uzaklaşır.

Kişiler

• Deli Kurt (Murad): İsa Çelebi'nin kimliği saklanarak büyütülen oğlu, romanın başkahramanı. Gözü kara bir sipahi ve talihsiz bir şehzadedir.
• Barakoğlu Çakır (Çakır Ağa): İsa Beğ'in en sadık adamı, Karasılı sipahi. Bala Hatun'u ve Murad'ı korur, Murad'ı yetiştirir.
• Satı Kadın: Çakır'ın Türkmen sütanası. Murad'ı kendi oğlu Evren'le birlikte büyüten, temiz yürekli Türk anası tipidir.
• Evren: Satı Kadın'ın oğlu, Murad'ın kardeş gibi büyüdüğü arkadaşı. Çakır'la birlikte şehit düşer.
• Bala Hatun: İsa Beğ'in eşi, Murad'ın annesi. Kocasının ölümüne dayanamayarak genç yaşta ölür.
• İsa Beğ (İsa Çelebi): Yıldırım Bayezid'in oğlu, Murad'ın babası. Taht kavgasında hayatını kaybeder.
• Gökçen: Yeşil gözleriyle bakanı öldürdüğüne inanılan, kaval çalan güzel çoban kızı. Deli Kurt'un büyük aşkıdır.
• Esen Börü: Gökçen'in annesi; kızı gibi olağanüstü güçleri olan esrarengiz bir kadın.
• Melek Hatun: Deli Kurt'un eşi. Romanda geri planda kalır.
• Hasan Çelebi: İsa Beğ'in kazaskeri. Ona bırakılan emaneti saklayıp Murad'a ulaştırır.
• Piç İlyas: Çakır'ın yanaşması; yalancı ve obur, ama Çakır'ın her buyruğunu yerine getiren bir dönme.
• Tarihî kişiler: Çelebi Mehmed, II. Murad, Süleyman ve Musa Çelebi, Torlak Kemal gibi isimler olayların arka planında yer alır.

Tarihî arka plan

Roman, Osmanlı tarihinde Fetret Devri denen dönemde geçer. Yıldırım Bayezid 1402'de Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilince oğulları Süleyman, İsa, Musa ve Mehmed Çelebi arasında yıllarca süren bir taht mücadelesi başladı. İsa Çelebi bir süre Bursa'ya hâkim olduysa da Ulubat'ta kardeşi Mehmed Çelebi'ye yenildi ve sonunda hayatını kaybetti. Devlet, Mehmed Çelebi'nin bütün kardeşlerini saf dışı bırakmasıyla yeniden birleşti.

Çağlayan Tan'ın tezine göre roman 1403 sonlarında başlar ve 1444 Kasım'ında biter; yani Deli Kurt'un doğumundan meçhule gidişine kadar kırk yılı aşan bir süreyi kapsar. Bu süre içinde Şeyh Bedreddin'e bağlı Torlak Kemal ve Börklüce Mustafa ayaklanmaları, II. Murad'ın tahta çıkışı, Karamanoğulları ve Macarlarla savaşlar, II. Murad'ın tahtı oğlu Mehmed'e bırakması ve Varna Savaşı romanın arka planını oluşturur. Tarihî kişiler fon olarak kullanılmış, asıl hikâye kurmaca kişiler üzerine kurulmuştur.

Yazılışı ve yayımı

Deli Kurt, Akşam gazetesinin teklifi üzerine yazıldı ve 15 Mayıs - 30 Temmuz 1958 arasında bu gazetede tefrika edildi. Aynı yıl kitap olarak basıldı. Atsız, Osmanlı tarihinin ilk dönemi üzerine uzun süredir çalışıyordu; 1949'da yayımladığı Âşıkpaşaoğlu Tarihi ve Osmanlı tarihleri üzerine çalışmaları, Yıldırım'ın şehzadeleri ve aralarındaki savaşlar konusundaki birikimini romana taşıdı.

Atsız'ın mektupları romanın sonraki yıllarda da okunduğunu gösterir. 1974'te Adile Ayda'ya yazdığı bir mektupta romanın üçüncü basımının yapıldığından söz eder, bir başka mektubunda Ayda'nın Deli Kurt hakkındaki "kısa fakat özlü" eleştirilerine teşekkür eder. Roman bugüne kadar onlarca baskı yapmıştır.

Temalar

Alev Uysal'ın tezinde romanın ana izleği "adsızlık", yani kişinin gerçek adından ve kimliğinden mahrum bırakılmasıdır. Deli Kurt bir şehzade olarak doğduğu hâlde sıradan bir sipahi olarak yaşar; adaşı II. Murad tahta çıkarken o kim olduğunu bile bilmez. Bu durum, kader ve talih temasıyla birleşir.

İkinci büyük tema aşktır. Gökçen'e duyulan aşk, evli bir adamın vicdan azabıyla iç içe geçer; tezlerde bu aşkın Leylâ ile Mecnun hikâyesini hatırlattığı da belirtilir. Gökçen ile Esen Börü'nün olağanüstü güçleri, ruhların görünmesi gibi sahneler romana masalsı ve fantastik bir hava verir; Ahmet Evis'in tezi bu yönü inceler. Sadakat (Çakır'ın İsa Beğ'e bağlılığı), Türk anası tipi (Satı Kadın), kardeş kavgasının yıkıcılığı ve devletin birliği romanın öteki temalarıdır.